Blogroll

منداڵێکی تەمەن 3 ساڵ، منداڵیك له‌ گه‌ده‌یدا بو

پزیشکەکانی وڵاتی پیرۆ توانیان منداڵێک لە گه‌ده‌ی‌ منداڵێکی تەمەن 3 ساڵەدا ده‌ربهێنن.

بەهۆی زۆری دانیشتوانی زەویەوە، گەنجێک دایک و خوشکێکی کوشت

ئاژانسەکانی هەواڵی چین بڵاویانکرده‌وە، گەنجێکی تەمەن 15 ساڵ له‌ هۆنگ كۆنگ دوای ئەوەی دایک و خوشکیکی خۆی بەبیانوی زۆربونی دانیشتوانی زەوییه‌وه‌ کوشتوە

تا ساڵی 2030، شێرپەنجە بەرێژەی 45% رو لەزیادبون دەکات

ڕێژەی توشبوانی نەخۆشییەکانی شێرپەنجە لە جیهاندا بەشێوەیەکی بەرچاو روی لە زیادبون کردوەو رێکخراوی تەندروستی جیهانیش داوا لە حکومەتی وڵاتانی جیهان دەکات

ئامێرک لە 30 خولەکدا نەخۆشی دەستنیشان دەکات

دوو پرۆفیسۆری زانکۆی (کۆرنێڵ) لە ئەمەریکا توانیان پەرە بە ئامێریکی پزیشکی بدەن، کە لەتوانايدایە نەخۆشییەکانی سیل و مەلاریا و ئایدز لەماوەی 30 خولەکدا دەستنیشان بکات

پیاوێک بێ لێدانی دڵ دەژی

دوو پزیشکی ئەمریکی دڵێکی دەستکردبۆ پیاوێکی تەمەن (٥٥) ساڵ دادەنێن و رێیپێدەدە بە بێ لێدانی دڵ بژی. لێدانی دڵ بەشێوەی گشتی نیشانەی ژیانە.

Showing posts with label ته‌ندروستی. Show all posts
Showing posts with label ته‌ندروستی. Show all posts

8 Jun 2012

به‌كارهێنانی‌ حه‌پی‌ ئه‌سپرین وه‌ك چاره‌سه‌ری‌ شێرپه‌نجه‌

لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی‌ نوێ‌ كه‌ له‌ زانكۆیه‌كی‌ وڵاَتی‌ دانیمارك ئه‌نجامدراوه‌ ئاشكرایده‌كات، كه‌ حه‌پی‌ ئه‌سپرین یان ئیبوپرۆفین به‌شێوه‌یه‌كی‌ به‌رچاو مه‌ترسی‌ شێرپه‌نجه‌ی‌ پێست كه‌مده‌كاته‌وه‌، هه‌روه‌ها ئه‌م حه‌په‌ مه‌ترسی‌ جه‌ڵته‌ی‌ دڵ و جه‌ڵته‌ی‌ مێشك و هه‌وكردنی‌ جومگه‌كان و شێرپه‌نجه‌ی‌ مه‌مك كه‌مده‌كاته‌وه‌.
توێژه‌ران لێكۆڵینه‌وه‌كه‌یان له‌سه‌ر چه‌ند كه‌سێك ئه‌نجامدا و بۆیان ده‌ركه‌وت، ئه‌و كه‌سانه‌ی‌ كه‌ 7 ساڵ یان زیاتر ئه‌م ده‌رمانانه‌یان به‌كارهێناوه‌ مه‌ ترسی‌ توشبونیان به‌ جۆره‌ ترسناكه‌كانی‌ شێرپه‌نجه‌ی‌ پێست كه‌متره‌ به‌ ڕێژه‌ی‌ %15 ، بۆیه‌ توێژه‌ره‌كان رایده‌گه‌یه‌نن، كه‌ ئه‌م حه‌په‌ رێگری‌ ده‌كات له‌ توشبون به‌ ترسناكترین جۆره‌كانی‌ شێرپه‌نجه‌ی‌ پێست.
ئه‌مەش‌ له‌ كاتێكدایه‌  لێكۆڵینه‌وه‌كانی‌ پێشتر ئاماژه‌یان به‌وه‌ كردوه،‌ كه‌ ده‌رمانه‌كانی‌ ئه‌سپرین و ئیبوپرۆفین و ناپرۆكسین ده‌توانن رێگری‌ بكه‌ن له‌ چه‌ند جۆرێكی‌ شێرپه‌نجه‌، وه‌ك شێرپه‌نجه‌ی‌ گه‌ده‌ و په‌نكریاس و سییه‌كان و گورچیله‌ و میزه‌ڵدان و پرۆستات و شێرپه‌نجه‌ی‌ مه‌مك.










سبەی -دەریا ئازاد

13 Apr 2012

چا و تو ده‌بنه‌ هۆی‌ كه‌مكردنه‌وه‌ی‌ توشبونی‌ پیاوان به‌ ئیفلیجی‌

له‌ توێژینه‌وه‌یه‌كی‌ نوێی‌ پزیشكیدا ده‌ركه‌وتوه‌ خواردنی‌ ئه‌و خۆراكانه‌ی‌ ده‌وڵه‌مه‌ندن به‌ ماده‌ی‌ (فلافونوید) كه‌ له‌ (چا)و (تو) دا هه‌یه‌ به‌شێوه‌یه‌كی‌ به‌رده‌وام یارمه‌تی‌ كه‌مكردنه‌وه‌ی‌ توشبون به‌ نه‌خۆشی‌ ئیفلیجی‌ ده‌ده‌ن به‌ڕێژه‌ی‌ (40%). 
لێكۆڵه‌ره‌وه‌كان له‌ زانكۆی‌ (هارڤه‌رد)ی‌ ئه‌مه‌ریكی‌ ئه‌وه‌یان ئاشكراكردوه‌ ماده‌ی‌ (فلافونوید) رۆڵێكی به‌رچاو ده‌گێڕێت له‌سه‌ر ته‌ندروستی‌ پیاوان له‌چاو ئافره‌تاندا.
ئه‌و توێژینه‌وه‌یه‌، كه‌ له‌سه‌ر (50) هه‌زار پیاو ئه‌نجامدراوه‌ ده‌ركه‌وتوه‌ ئه‌وپیاوانه‌ی‌ گرنگی‌ ده‌ده‌ن به‌خواردنی‌ (چا) و (تو) و (پرته‌قاڵ) و (سێو) له‌ خواردنی‌ رۆژانه‌یاندا، كه‌ دژه‌ ئۆكسید و فلافونویدیان تێدایه‌ كه‌متر توشی‌ ئیفلیجی‌ ده‌بنه‌وه‌ وه‌ك له‌و پیاوانه‌ی‌ ئه‌و خۆراكانه‌ ناخۆن.




خواردنی ماسی منداڵ لە تەنگەنەفەسی دەپارێزێت

له‌نوێترین توێژینه‌وه‌ی‌ پزیشكیدا ده‌ركه‌وتوە ئه‌و منداڵانه‌ی‌ پێش ته‌مه‌نی‌ نۆ مانگی‌ ماسیان ده‌درێتێ،‌ كه‌مترین جار توشی‌ ته‌نگه‌ نه‌فه‌سی‌ ده‌بنه‌وه له‌كاتی‌ چونه‌ قوتابخانه‌دا، لە چاو ئەو منداڵانەی پێش ئه‌و ته‌مه‌نه‌ ماسی‌ ناخۆن.
 توێژه‌ره‌كان له‌ زانكۆی‌ (جوتنبرگ) له‌ سوید توێژینه‌وه‌یه‌كیان لە سەر ٤ هەزار و ١٧١ کەس،  كه‌منداڵه‌كانیان له‌ ته‌مه‌نه‌كانی ٦ مانگی و یەک ساڵی و ٤ ساڵیدایە، ‌پاشان به‌راوردیان كرد له‌گه‌ڵ ئه‌و كه‌سانه‌ی‌، كه‌ منداڵه‌كانیان توشی‌ ته‌نگه‌نه‌فه‌سی‌ بون و ده‌رمانی‌ ره‌بۆیان وه‌رگرتوه،‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و بۆیان ده‌ركه‌وتوه‌ ئه‌و منداڵانەی‌ پێش ته‌مه‌نی‌ ٩ مانگی‌ ماسیان ده‌درێتێ،‌ كه‌متر توشی‌ ته‌نگه‌ نه‌فه‌سی‌ بون، وه‌ك له‌ مناڵه‌كانی‌ تر له‌ ته‌مه‌نی‌ ٤ساڵدا، هه‌ر له‌وتوێژینه‌وه‌یه‌دا ده‌ركه‌وتوه‌ خواردنی‌ ماسی‌ سه‌له‌مون و سپی‌، منداڵ ده‌پارێزێت له‌ نه‌خۆشیه‌كانی‌ ئه‌كزیماو نه‌خۆشیه‌كانی‌ هه‌ستیاری‌ 
لوت له‌كاتی‌ چونه‌ قوتابخانه‌دا.


سبه‌ى
رۆشنا علی‌

بزمارێکی 10 سانتیمەتری لە دڵیدابو

هاوڵاتیەکی ئەمەریکی، بەناوی (دینس هاینس) بزمارێکی 10 سانتیمەتری دەچێت بە دڵیدا و دوا ئەنجامدانی نەشتەرگەری لە مردن رزگار کرا.
ئەو هاوڵاتیە، تەمەنی 52 ساڵە و دانیشتوی ویلایەتی نیوجێرسی ئەمەریکایە و دوای ئەوەی هەوڵیداوە ئامێری داکوتینی بزمار پاک بکاتەوە، بەهەڵە یەکێک لەو بزمارانە کە درێژییەکەی 10 سانتیمەترە دەچێت بە دڵیدا و بەوهۆیەشەوە لە هۆش خۆی دەچێت، دواتریش لەرێگەی فڕۆکەی فریاکەوتنەوە رەوانەی نەخۆشخانە دەکرێت و نەشتەرگەری بەپەلەی بۆ ئەنجامدەدرێت و لەمردن رزگار دەکرێت.
بەپێی راپۆرتی پزیشکەکانیش، بزمارەکە بەشێوەیەکی راستەوخۆ چوەتە ناو دڵی و بەو هۆیەشەوە رۆشتنی خوێن بۆ دڵی وەستاوە و دواتر، لەرێگەی نەشتەرگەرییەوە بزمارەکە دەرهێنراوە.

زۆر خواردنی‌ مۆز خه‌ونه‌كانت بیرده‌هێنێته‌وه‌


ئه‌گه‌ر له‌و كه‌سانه‌ی‌ كه‌ خه‌ونه‌كانت بیرده‌چێته‌وه‌ و
لێت تێكه‌ڵ ده‌بێت باشترین ڕێگه‌ له‌به‌رده‌متدا زۆر خواردنی‌ مۆزه‌. رۆژنامه‌ی‌ (ده‌یلی‌ مه‌یل)ی‌ بریتانی‌ بڵاویكردۆته‌وه‌ توێژه‌رانی‌ گروپی‌ مایۆ كلینیك له‌ ئه‌مریكا به‌ توێژینه‌وه‌ به‌راییه‌كانیان دۆزیيانه‌وه‌ كه‌ خواردنی‌ ڤیتامین (بی 6) كه‌ له‌ مۆزدا هه‌یه‌ توانای‌ له‌ڕاده‌به‌ده‌رت پێده‌دات بۆئه‌وه‌ی‌ له‌گه‌ڵ به‌یانیدا ته‌واوی‌ رووداوه‌كانی‌ خه‌وه‌كانت بیربێته‌وه‌

17 Mar 2012

دوای ئاشکرابونی زیانەکانی، (پیپسی) و (کۆکاکۆلا) گۆڕانکاری دەکەن

پاش ئاشکرابونی پێکهاتەی رەنگی (پیپسی) و(کۆکاکۆلا) کە مادەیەکی شێرپەنجەییە، هەردو کۆمپانیای بەناوبانگی بواری بەرهەمهێنانی خواردنەوەی غازی، لەلایەن ویلایەتی کالیفۆرنیای ئەمەریکاوە ناچارکران پێکهاتەی رەنگی خواردنەوە غازییەکانیان بگۆڕن.
بەپێی راپۆرتێکی گۆڤاری (تایم)ی ئەمەریکی، دوای دەرچونی بڕیارێک بۆ گۆڕینی مادەی (كارسينوجينز)ی شێرپەنجەیی کە لەپێکهاتەی رەنگی خواردنەوە غازییەکانی هەردو کۆمپانیادا هەیە، لە بەیاننامەیەکدا (پیپسی) و(کۆکاکۆلا) پابەندبونی خۆیان بەو بڕیارەوە راگەیاند.
لەلێدوانێکیشدا نوێنەرێکی کۆمپانیای کۆکا کۆلا بەگۆڤاری (تایم)ی راگەیاندوە، کە دوای گۆڕانکاری لە پێکهاتەی خواردنەوە گازییەکانیاندا هیچ گۆڕانێک لە تامی خواردنەوەکەدا رونادات و وەک خۆی دەمێنێتەوە.
ئەو راپۆرتە ئەوەشی ئاشکراکردوە، ئەومادەیەی لە رەنگکردنی خواردنەوە گازییەکاندا بەکار دێت، ئەگەری توشبون بە شێرپەنجەی جۆراوجۆر زیاد دەکات.
لەئێستادا هەردو کۆمپانیا (پیپسی) و(کۆکاکۆلا) رێژەی 90% بەرهەمهێنانی سەرجەم خورادنەوە غازییەکانی جیهان بەرهەم دەهێنن.
کۆمپانیا کۆکا کۆلا لەساڵی 1892 لە ئەمەریکا لەلایەن (ئاسا کاندلیر)ەوە دامەزراوە و لە 200 وڵاتی جیهان بەرهەمەکانی دەفرۆشێت و رۆژانە 1.7 ملیار کەس بەرهەمەکانی (کۆکا کۆلا) دەخۆنەوە، نزیکەی 140 هەزار کارمەندیشی لەسەرانسەری جیهاندا هەیە.
کۆمپانیای (پیپسی)ش لەساڵی 1902ەوە دامەزراوە و لە 196 وڵاتی جیهان بەرهەمەکانی دەفرۆشرێت و کارمەندەکانیشی بە دەیان هەزار کەس ئەژمار دەکرێت.

20 Feb 2012

لێکۆڵینەوەکانی ئەنفلۆنزای باڵندە بەنهێنی دەمێنێتەوە

رێکخراوی تەندروستی جیهانی ئاشکرایکرد، دو لێکۆڵینەوەیان لە بەردەستدایە، کە دەریدەخات زاناکان چۆن ڤایرۆسیH1N1 کە ناسراوە بە ئەنفلۆنزای باڵندە، دەگۆڕن بۆ ڤایرۆسێک کە بەئاسانی لەنێو مرۆڤدا بڵاو ببێتەوە، بەڵام لە ئێستادا ئەو دو لێکۆڵینەوەیە بڵاوناکرێتەوە. 
رێکخراوی تەندروستی جیهانی ئاماژەی بەوەشدا: دوای کۆبونەوە لەگەڵ گەورە بەرپرسانی ئەمنی ئەمەریکا لە شاری جنێف، گەیشتینە رێکەوتن لەسەر ئەوەی ئەو دو لێکۆڵینەوەیە لە ئێستادا بڵاونەکرێتەوە.
لە ئێستاشدا ئەنجومەنی زانستی نیشتیمانی، لەهەوڵدایە ئەو دو لێکۆڵینەوەیە بەهیچ جۆرێک بۆ دەزگاکانی راگەیاندن بڵاو نەکرێتەوە.
هاوکات زانایانی تایبەتمەندیش ترسی ئەوەیان هەیە، ئەو دو لێکۆڵینەوەیە بکەوێتە دەست لایەنی هەڵەوە و بەشێوەیەکی خراپ بەکاریبهێنن، هاوشێوەی ئەنفلۆنزاکەی ساڵی ١٩١٨ و ١٩١٩ی  ئیسپانیا، کەبوە هۆی کوژرانی ٤٠ ملیۆن کەس لەجیهاندا.

هه‌ڵامه‌ت ئەگەری توشبون بە (ئه‌لزهایمه‌ر) زیاد دەکات

ماڵپەری (لایڤ ساینس)ی ئەمەریکی ئەنجامی لێکۆڵینەوەیەکی بڵاوکردەوە، کە  تێیدا ئاماژەی بەوەداوە، توشبونی مرۆڤ بە نەخۆشی هه‌ڵامه‌ت هۆکارێکە بۆ توشبونی ئەو کەسە بە نەخۆشی بیرچونەوە (ئه‌لزهایمه‌ر).
ئەو لێکۆڵینەوەیە، کە ژمارەیەک زانای زانکۆی (هارڤارد)ی ئەمەریکا ئەنجامیانداوە، ئه‌وه‌ی‌ تێدا دەرکەوتوە؛ ئەو ڤایرۆسانەی دەبنە هۆی توشبون بە نەخۆشییەکانی ئەنفلۆنزا (هه‌ڵامه‌ت)، کاریگەری خراپی لەسەر خانەکانی مێشک دەبێت و ئەگەری‌ توشبون بە نەخۆشی بیرچونەوە (ئه‌لزهایمه‌ر) زیاد دەکات.
به‌پێی‌ لێكۆڵینه‌وه‌كه، لەکاتی توشبون بەو ڤایرۆسە، مێشک بەرگری بەرەو لاوازبون دەچێت و توشی هەوکردنی دەکات، دواتریش دەبێتە هۆی توشبون بە نەخۆشی زەهایمەر.
ئەو زانایانە ئەوەشیان باسکردوە، کە مەرج نیە بەشێوەیه‌کی خێرا مرۆڤ توشی زەهایمەر ببێت، بەڵام بە تێپەڕبونی کات کاریگەری خراپ لەسەر مێشکی مرۆڤ جێده‌هێلێت، به‌وه‌ش ئەگەرەکانی توشبون بە (ئه‌لزهایمه‌ر) زیاد دەکات.

قەڵەوترین پیاوی جیهان توانای جوڵەی نیە

دوای ئەوەی کێشی لە 368 کیلۆ تێپەڕی کرد، کیس مارتنی بەریتانی، نازناوی قەڵەوترین پیاوی جیهانی‌ وه‌رگرت‌.
مارتنی تەمەن 42 ساڵ، رۆژانە 8 لەفەی (هۆت دۆگ) دەخوات و بەهۆی قورسی كێشیەوە ناتوانێت لە جێگاکەیدا بجوڵێت و پێویستی بە 18 پزیشک هەیە کە چاودێری بکەن بە بەردەوامی.
كه‌سه‌ نزیكه‌كانی‌ مارتن باس له‌وه‌ ده‌كه‌ن، لەماوەی 10 ساڵی رابوردودا نەتیوانیوە بەهیچ جۆرێک جوڵە بکات.
ئه‌وه‌شیان وتوه‌، كه‌ لە تەمەنی 16 ساڵیەوە ورده‌ ورده‌ قه‌ڵه‌و بوه‌و تا ئێستاش بەردەوام كێشی زیاد ده‌كات، سه‌رباری‌ ئه‌وه‌ش ناتوانێت دەستبەرداری زۆر خۆری‌ ببێت.
پێشتر مانوێل ئۆری مەکسیکی، نازناوی قەڵەوترین پیاوی جیهانی‌ هه‌بو کە کێشه‌كه‌ی 571 کیلۆگرامبوە و دواتر كێشی بۆ 197 کیلۆگرام کەم بوه‌وە.

9 Feb 2012

تا ساڵی 2030، شێرپەنجە بەرێژەی 45% رو لەزیادبون دەکات

رێژەی توشبوانی نەخۆشییەکانی شێرپەنجە لە جیهاندا بەشێوەیەکی بەرچاو روی لە زیادبون کردوەو رێکخراوی تەندروستی جیهانیش داوا لە حکومەتی وڵاتانی جیهان دەکات، هاوکاری بکەن بۆ بەرنامەی نیشتیمانی لەپێناو به‌رزكردنه‌وه‌ی ئاستی هۆشیاری هاوڵاتیان و کەمکردنەوەی مەترسییەکانی ئەو نەخۆشییە.
رێکخراوی تەندروستی جیهانی لە راپۆرتێکیدا رایگەیاندوە، بە هاتنی ساڵی 2030 رێژەی توشبوانی نەخۆشی شێرپەنجە لە جیهاندا دەگاتە 21.4 ملیۆن کەس، ئەو رێژەیەش زۆر زیاترە بە بەراورد لەگەڵ ساڵی 2008، کە تەنها 12.7 ملیۆن توشبو لە جیهاندا هەبوە، کە لەو رێژەیەش 7.6 ملیۆن توشبو گیانیان لەدەستداوە.
بەپێی راپۆرتەکە، لە ئێستاشدا شێرپەنجەی قۆڵۆن و سی و گەدە هۆکاری سەرەکی مردنەکانن لە جیهاندا، هەروەک ئاماژەی بەوەشدا، دەتوانرێت لە رێگەی گۆڕینی شێوازی ژیان و پەیڕەوکردنی رێنماییە تەندروستییەکان، رێژەی 30%ی ئەو مردنانەی بەهۆی نەخۆشی شێرپەنجەوە تۆمار دەکرێت، چارەسەر بکرێت.

ئامێرک لە 30 خولەکدا نەخۆشی دەستنیشان دەکات

دو پرۆفیسۆری زانکۆی (کۆرنێڵ) لە ئەمەریکا توانیان پەرە بە ئامێریکی پزیشکی بدەن، کە لەتوانايدایە نەخۆشییەکانی سیل و مەلاریا و ئایدز لەماوەی 30 خولەکدا دەستنیشان بکات.
ئەو ئامێرە بە هاوکارێکی گرنگی پزیشکەکان دادەنرێت بەتایبەت بۆ وڵاتانی تازە پێگەیشتو، ئەوەش دەبێتة هۆی کەمکرنەوەی زۆر کاری رۆتینی، لەوانە ناردنی نمونەی نەخۆشەکە بۆ پشکنین و دواتر گەرِانەوەی ئەنجامی پشکنینەکان، کە ماوەی چەند رۆژێک دەخایەنێت.
ئەو ئامێرەش لەرێگەی وەرگرتنی ترشەڵۆکی ناوەکی ئەو کەسە DNA دەتوانێت لە ماوەی 30 خولەکدا شیکاری داتاکانی بکات، هەروەک تێچوی ئاميَرةكة کەمە و لە سەرجەم وڵاتەکاندا دەتوانرێت سودی لی ببينرێت.

پیاوێک بێ لێدانی دڵ دەژی

دوو پزیشکی ئەمریکی دڵێکی دەستکردبۆ پیاوێکی تەمەن (٥٥) ساڵ دادەنێن و رێیپێدەدە بە بێ لێدانی دڵ بژی. 

لێدانی دڵ بەشێوەی گشتی نیشانەی ژیانە. بەڵام دوو دکتۆری ئەمریکی لە دامەزراوەیەکی پزیشکی تەکساس دا سەلماندیان دڵی بێ ترپەو نەخۆشی بێ "نبض" يش راستیەکی زانستی و ئاییندەی نەشتەرگەریی دڵە.





ھەردوو پزیشک "بیلی کوھن" و "بادفرازیر" لە مانگی مارسی ساڵی رابردوودا، لە کاتێکدا دڵی "کرگ لویس" ی تەمەن (٥٥) ساڵ یان دەرھێناو دەرفەتی ئەوەیان پێدا ماوەی مانگێک بە ئامێرێک بژی کە بە بەردەوامی کاریدەکرد کە لە راستی دا دڵێکی دەستکردی بێ ترپە بوو. 

کرگ لویس کە بەدەست ئازارێکی توندی دڵەوە دەیناڵاند، پزیشکەکان لەو بڕوایەدابوون کە بەبێ ھەوڵدانێکی پێویست ١٢ سەعاتی تر کۆتایی بە ژیانی ئەو پیاوە دێت.


بەپێی راپۆرتێکی دەیلی میل، ئەو دڵە کە نموونەی تێستی ھەشت ساڵ توێژینەوە بوو پێشتریش لەسەر نزیکەی ٥٠ گوێرەکە تاقیکرابووەوە، دڵەکە لە دوو پەمپی پاڵێوەر (centrifuge) پێکھاتووە کە سوورى خوێن بە بێ وەستان رێکدەخات. تەنانەت ئەگەر سەماعەی پزیشکییش لەسەر سنگی کەسەکە دابنرێت ھەست بە ھیچ ترپەو لێدانێک ناکرێت. 
ئەویش بەھۆی ئەوەی کە دڵەكه بە میکانیزمێکی زۆر سادە دروستکراوەو دەتوانێت بۆ ماوەیەکی درێژو بێ کێشە کاربکات. 

29 Jan 2012

به‌كتریای خاك دژی شێرپه‌نجه‌یە




دۆزینه‌وه‌ی به‌كتریایه‌كی ژێر خاك كه‌ ده‌توانێ دژی نه‌خۆشی شێرپه‌نجه‌ بوه‌ستێته‌وه‌، سپۆره‌كانی ئه‌م به‌كتریایه‌ (Clostridium  supergenes) له‌ ناوه‌خنی لووه‌كاندا گه‌شه‌ ده‌كات كه‌ ئۆكسجینی تێدا نییه‌. پێش هه‌بونی ئه‌تمۆسفێری زه‌وی ئه‌م به‌كتریایه‌ بونی هه‌بوه‌و له‌ كه‌شێكدا گه‌شه‌ ده‌كات كه‌ ئۆكسجینی تێدانییه‌، هه‌ربۆیه‌ له‌ نه‌خۆشانی توش بوو به‌شێرپه‌نجه‌دا له‌ لووه‌كاندا كه‌ خاڵییه‌ له‌ ئۆكسجین گه‌شه‌ ده‌كات. 

28 Jan 2012

سودەکانی ئاوی سێوی سه‌وز






ئاوی سێوی سه‌وز و سووده‌كانی
گیراوه‌ی سێوی سه‌وز ئه‌بێته‌ هۆی له‌ناوبردنی چه‌وری، گیراوه‌ی سێوی سه‌وز كاریگه‌ری ده‌بێت بۆ سه‌ر كه‌مكردنه‌وه‌ی رێژه‌ی چه‌وری له‌ له‌شدا و هه‌روه‌ها یارمه‌تیده‌ره‌ بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی رێژه‌ی شه‌كر له‌ خوێن و چالاكی ئه‌ندامه‌كانی له‌شی مرۆڤ زیاتر ده‌كات 




22 Jan 2012

چین؛ له‌ساڵێكدا 28 هه‌زار كه‌س به‌نه‌خۆشی ئایدز مردون

به‌پێی ئامارێكی حكومه‌تی چین، له‌ماوه‌ی ساڵی رابردودا  (28)هه‌زار كه‌س له‌و وڵاته‌ به‌ نه‌خۆشی (ئایدز) مردون و (48) هه‌زار كه‌سیش هه‌ڵگری ڤایرۆسی (HIV)ین.
رۆژنامه‌ی (چاینا ده‌یلی) له‌ژماره‌ی ئه‌مڕۆیدا دوا ئاماری ساڵی رابردوی توشبوانی نه‌خۆشی ئایدز (نه‌مانی به‌رگری له‌ش)ی له‌ چین بڵاوكرده‌وه‌، كه‌ وه‌زاره‌تی ته‌ندروستی ئه‌و وڵاته‌ به‌هاوكاری رێكخراوی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتوه‌كان و رێكخراوی ته‌ندروستی جیهانی ئه‌نجامیداوه‌، ده‌ركه‌وتوه‌ له‌ ساڵی (2009)ه‌وه‌ ژماره‌ی توشبوان (40)هه‌زار كه‌س زیادیكردوه‌.
راپۆرته‌كه‌ ئاشكرایكردوه‌: له‌ساڵی (2011)دا (28)هه‌زار كه‌س به‌ نه‌خۆشی ئایدز مردون و (136)هه‌زار كه‌سیش چاره‌سه‌ری نه‌خۆشیه‌كه‌یان وه‌رگرتوه‌ و (48)هه‌زار 
(HIV)نكه‌سیش هه‌ڵگری ڤاپرۆسی .

11 Nov 2011

کەی هەستی بینینی مرۆڤ کەمدەبێتەوە؟



کاتێک مرۆڤ دەچێتە قۆناغەکای پیربونەوە، لەزۆر روەوە هەست بەکەمبونەوەی تواناکانی دەکات یه‌كێك له‌وانه‌ش کەمبونەوەی توانای بینینه‌.
هۆکاری کەمبونەوەی توانای بینینیش دەگەڕێتەوە بۆ لە دەستدانی توانای جیڕی لاستیکی عەدەسەی چاو، ئه‌وه‌ش سوڕاندنی عەدەسەکە کەمده‌كاته‌وه‌، هەربۆیە نزیکترین خاڵی بینین لەبەرچاوی کەسانی بەتەمەن لادەچێت و  بینینیان لە نزیکەوە سەخت دەبێت.
توانای بینینی‌ مرۆڤ له‌ نزیكه‌وه‌ بەپێی قۆناغەکان دەگۆڕێت، به‌م شێوه‌یه‌:
لەتەمەنی 15 ساڵیدا توانای بینین لە دوری7،5سم ده‌بێت.
لەتەمەنی 30 ساڵیدا توانای بینین لە دوری 13،5سم ده‌بێت.
لەتەمەنی 50 ساڵیدا توانای بینین لە دوری40سم ده‌بێت.
لەتەمەنی 60 ساڵیدا توانای بینین لە دوری4سم ده‌بێت.
بینینی‌ ئاسایی مرۆڤ دەکەوێتە نێوان 35-40سم، هەربۆیە لە تەمەنی 45 ساڵیەوە چاویلکە بۆخوێندنەوە پێویستە و گرنگە

.

سۆزان عومەر

21 Oct 2011

شێرپه‌نجه چاره‌سه‌ری هه‌یه‌



لێکۆڵینه‌وه‌یه‌کی ژاپۆنی ئاشکرایکردوه‌، نیوه‌ی حاڵه‌ته‌کانی نه‌خۆشی شێرپه‌نجه‌ که‌ له‌و وڵاته‌دا تۆمار کراوه‌، ده‌توانرێت چاره‌سه‌ر بکرێن.
به‌گوێره‌ی ئاژانسه‌کانی هه‌واڵی ئه‌و وڵاته‌، تیمێکی تایبه‌ت به‌سه‌نته‌ری شێرپه‌نجه‌ی نیشتیمانی ژاپۆن ئه‌وه‌یان ئاشکراکردوه‌، ده‌توانرێت رێژه‌ی 50%ی توشبوانی نه‌خۆشی شێرپه‌نجه‌ چاره‌سه‌ری پێویستیان بۆ بکرێت.
له‌و لێکۆڵینه‌وه‌یه‌دا هۆکاره‌ سه‌ره‌کییه‌کانی شێرپه‌نجه‌ له‌ڕه‌گه‌زی نێر له‌و وڵاته‌دا خراوه‌ته‌ڕو له‌وانه‌،

جگه‌ره‌كێشان 1/3‌ی‌ بیره‌وه‌ریه‌كان له‌ بیرده‌باته‌وه‌



لێکۆڵینه‌وه‌یه‌کی به‌ریتانی ئاشکرایکردوه‌، که‌سانی جگه‌ره‌کێش رۆژانه‌ سێ یه‌کی بیره‌وه‌ریه‌كانیان له‌ ده‌ست ده‌ده‌ن.
 رۆژنامه‌ی (ده‌یلی مه‌یل)ی به‌ریتانى ئةوةى بڵاوکردوه‌تةوة، كة زاناکانی زانکۆی (ورسامبریا) له‌ لێکۆڵینه‌وه‌یه‌کیاندا ئه‌وه‌یان ئاشکراکردوه‌، که‌ که‌سانی جگه‌ره‌کێش رۆژانه‌ 1/3 بیره‌وه‌ریه‌كانیان له‌ ده‌ست ده‌ده‌ن.
له‌و لێکۆڵینه‌وه‌یه‌دا‌ که تاقیكردنه‌وه‌ له‌سه‌ر‌ 70 كةس كراوه‌و ته‌مه‌نی ئه‌و كه‌سانه‌ له‌ نێوان 18 بۆ 25 ساڵدا بوه‌

13 Oct 2011

ڤیتامین (E) ئه‌گه‌ری توشبوون به‌ شێرپه‌نجه‌ی پرۆستات زیاد ده‌كات

لێکۆڵینه‌وه‌یه‌کی نوێ ئاشکرایکردوه‌، خواردنی رێژه‌یه‌کی زۆر له‌ ڤیتامینی جۆری(E)، ئه‌گه‌ری توشبون به‌ شێرپه‌نجه‌ی پرۆستارت زیاد ده‌کات.
ئه‌و لێکۆڵینه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌ یه‌کێک له‌ کلینیکه‌کانی شاری کلیفلاندی شیکاگۆ ئه‌نجامدراوه‌، ئه‌وه‌ی‌ ده‌رخستوه‌ كه‌ خواردنی 400 یه‌که‌ی ڤیتامین(E) به‌شێوه‌یه‌کی رۆژانه،‌ ئه‌گه‌ری توشبون به‌ نه‌خۆشی شێرپه‌نجه‌ی پرۆستارت به‌رێژه‌ی 17%زیاد ده‌کات به ‌به‌راورد له‌گه‌ڵ ئه‌و ‌که‌سانه‌ی به‌ ده‌گمه‌ن ئه‌و ڤیتامینه‌ به‌کارده‌هێنن.
ئه‌ولێکۆڵینه‌وه‌یه‌ ئاشکراشیکردوه‌؛ كه‌ ڤیتامین

11 Oct 2011

لێکۆڵینه‌وه‌یه‌ک: وه‌رزشی پیاده‌ کێش که‌م ناکاته‌وه‌




زۆرێک ‌له‌هاوڵاتیان وه‌رزشی پیاده‌ ئه‌نجامده‌ده‌ن بۆ که‌مکردنی کێشیان، به‌ڵام نوێترین لێکۆڵینه‌وه‌ ئه‌وه‌ی سه‌لماندوه‌، ئه‌و جۆره‌ وه‌رزشه‌ کار ناکاته‌ سه‌ر که‌مکردنه‌وه‌ی کێش.
ئه‌و لێکۆڵینه‌وه‌یه‌ له‌زانکۆی (لۆبۆرۆ)ی به‌ریتانیا ئه‌نجامدراوه‌، ده‌رکه‌وتوه‌؛ ئه‌و که‌سانه‌ی وه‌رزشی پیاده‌ ئه‌نجامده‌ده‌ن بۆ که‌مکردنه‌وه‌ی کێشیان، پێش ئه‌نجامدانی وه‌رزشکردنه‌که‌،‌ پێوسیتیان به‌ خواردن هه‌یه‌ و به‌وه‌ش له‌ش رێژه‌یه‌کی زۆر له‌ یه‌که‌ی گه‌رمی وه‌رده‌رگرێت و له‌ئه‌نجامدا هیچ گۆڕانکارییه‌ک له‌ له‌شی ئه‌و که‌سه‌دا دروست ناکات.